Značaj muzike za razvoj dece

Home / Roditeljstvo / Značaj muzike za razvoj dece

Moć muzike

Zašto je muzika značajna za razvoj dece?

Nigde bez muzike

Muzika je sastavni deo naše svakodnevnice bez obzira na to koliko godina imamo, gde živimo, kojim jezikom govorimo. Brojne su situacije tokom kojih se svesno i sa namerom prepustimo čarima muzike, poput proslava, izlazaka u grad, odlazaka na koncert omiljene muzičke grupe, pevanja u horu, plesanja… Još je više onih kada spontano ili ti nesvesno uživamo u muzici (prilikom gledanja filma, treniranja, vožnje automobila, i drugih svakodnevnih situacija).  Stoga se muzika prepoznaje kao značajna i prirodna spona ka našem unutrašnjem svetu emocija, misli, želja, uspomena ali i prozor ka povezivanju i uspostavljanju relacija sa drugima, ka razvoju empatije. Koliko često smo samo slušajući muziku bili na ivici suza ili smo mogli da osetimo emociju osobe koja je izvodi? Koliko često nam je muzika dala energiju, motivaciju, i kolika je verovatnoća da postoji osoba kojoj ne prija baš ni jedna vrsta muzike, neka su od pitanja koja možemo postaviti.

Prepoznavši značaj i sveprisutnost muzike u životu čoveka, naučnici su odlučili da ispitaju efekte muzičkog obrazovanja na razvoj dece u toku detinjstva, kao periodu najvećih potencijala i razvojnih mogućnosti.

Muzika za sve – talenat nije presudan

 Muzika se prepoznaje kao prirodan i spontan medij putem kojeg deca uče razne veštine i razvijaju potencijale, nezavisno od toga koliko je svako pojedinačno dete talentovano.

Rezultati istraživanja ukazuju na to da bez obzira na nasledne predispozicije i talenat deteta, sva deca koja su prošla određeni muzički treninig su nakon programa imala drugačiju moždanu aktivaciju u odnosu na vršnjake koji nisu pohađali trening. Budući da se strukture u našem mozgu menjaju pod uticajem iskustva, aktivno bavljenje muzikom doprinosi moždanoj reorganizaciji stvarajući funkcionalne promene u mozgu. To bi značilo da dete koje učestvuje u određenim muzičkim aktivnostima, širi repertoar načina na koje obrađuje informacije, stiče znanja i razvija veštine koje ne moraju biti direktno povezane sa muzikom. Razlog tome jeste u činjenici da su iste moždane strukture zadužene za obrađivanje različitih informacije. Pa tako aktivno bavljenje muzikom može doprineti razvoju moždanih regija koje se takođe aktiviraju prilikom učenja srpskog, matematike, ili nekog drugog predmeta.

 Razvoj muzikalnosti, ali i brojnih praktičnih veština

 Sviranje instrumenta, pored toga što može predstavljati aktivnost u kojoj dete uživa, može biti značajan kanal emocionalne ekspresije. U kontaktu sa instrumentom dete može putem pokreta i muzike ispoljiti svoja trenutna osećanja, proraditi neprijatno iskustvo ili ispričati nešto na samo njemu razumljivom jeziku. Na taj način ima priliku da razvija konstruktivne strategije emocionalne regulacije. Sviranje instrumenta podrazumeva aktivaciju sledećih procesa koji se simultano odvijaju: čitanje notnog zapisa i prevođenje u zvuk putem finih pokreta na instrumentu, slušanje i praćenje proizvedenog zvuka, modifikovanje izvođenja, koordinisanje dvema rukama, osećaj za ritam i vreme. Pevanje ili sviranje u grupi, zahteva još neke procese, a to je istovremeno praćenje zvuka koji proizvode drugi i vlastitog, te usklađivanje izvođenja u odnosu na ono što čujemo, kao i razvoj samo-discipline i motivacije zarad postizanja zajedničkog cilja. Aktiviranjem datih procesa  razvijaju se specifični delovi mozga koji su zaduženi za prijem i obradu muzičkih sadržaja (auditorni, vizuelni, somatosenzorni sistem), ali i one oblasti koje su od značaja za svakodnevno fukcionisanje, a koje se odnose na logičke i verbalne sposobnosti, usmerenu pažnju, kao i emocionalni doživljaj.

Razvijenija samokontrola i pažnja

 U skladu sa navedenim, rezultati istraživanja pokazuju da vršnjaci koji sviraju neki od instrumenata postižu bolje rezultate u zadacima koji zahtevaju aktivaciju memorije, i u zadacima koji od dece zahtevaju promenu direkcije u mišljenju. U jednom od najnovijih istraživanja, tokom kojeg su deca učestvovala u muzičkom treningu (u trajanju od 2 godine) i nakon toga bila poređena sa decom koja su trenirala sport i grupom dece koja nisu prošla ni jedan trening, rezultati pokazuju da pored toga što su imala razvijenije specifične muzičke veštine, ostvarivali su i veći uspeh u zadacima koji zahtevaju visok nivo samokontrole, pažnje i inhibicije (primer zadatka: color – word Stroop task).

Matematika i muzika

Poznato je, da je za pokrete koje pravimo levom stranom tela odgovorna naša desna polovina mozga i obrnuto. Stoga, sviranje instrumenta duži vremenski period doprinosi razvijanju i jačanju neuronskih veza između leve i desne moždane hemisfere. Na taj način se aktiviraju iste regije u mozgu kao i prilikom vežbanja određenih matematičkih zadataka – aritmetičkih problema.

Razvoj verbalnih sposobnosti

U eksperimentalnoj studiji koja je trajala nešto više od dve godine, i koja je imala za cilj ispitivanje efekata učešća u muzičkim aktivnostima na školsko postignuće, rezultati pokazuju da deca koja su uključena u muzičku grupu ostvaruju bolje rezultate na testovima koji se odnose na merenje jezičkih sposobnosti u odnosu na vršnjake koji idu na sekciju  iz slikanja i one koji nemaju ni jednu vrstu hobija. Naučnici nalaze objašnjenje u tome što se deca koja sviraju određeni instrument susreću pored slova sa još jednim simboličkim znacima – notama, koje treba da razumeju, pročitaju i prevedu u pokret kako bi nastao zvuk. Ako tome dodamo, da leva i desna ruka sviraju različite note i da treba da se usklade kako bi muzika koju proizvode prijatno zvučala, onda se dolazi do uvida da se tokom sviranja aktivira usmerena pažnja, praćenje vlastitog glasa/muzike, prevođenje znakova u zvuk, i drugi procesi koji su značajni i tokom časa srpskog jezika.

Kvalitetan odnos sa odraslom osobom je baza razvoja

Upoznajući muziku dete ima priliku da razvija samosvest, samopouzdanje, emocionalnu ekspresiju, ali samo u situacijama kada se aktivnost iz detetovog ugla procenjuje kao pozitivna, nagrađujuća, motivišuća i kada se ono oseća slobodno i prihvaćeno. Zato je uloga odnosa sa odraslom osobom ključna kada je u pitanju razvoj socioemocionalnih veština.  Takođe, muzičke aktivnosti u  grupi sa vršnjacima, značajno doprinose razvoju socioemocionalnih veština što može biti dragoceno iskustvo za dete.

Muzika – mnogo više od užitka

Muzika nekada može biti puno više od užitka. Jedno od najnovijih istraživanja, pokazuje nam da slušajući muziku iz mladosti, osobe koje boluju od Alchajmera, mogu da obnove  sećanja, te na taj način da sebi olakšaju funcionisanje i da se osećaju bolje, barem na neko vreme. Razlog tome jeste u činjenici, da kada uživamo u nekom muzičkom delu, ili kada smo u potpunosti prepušteni melodiji koju slušamo, naš mozak reaguje tako što proizvodi reakciju koja se zove Autonomni senzorni meridijanski odgovor (ASMR), što predstavlja prirodnu unutrašnju nagradu za naš mozak. To doprinosi javljanju pozitivnog osećanja koje se može opisati kao blaga euforija. Deo mozga koji je odgovoran za ASMR  je otporan na uticaj demencije, pa tako slušanje muzike iz mladosti, nekada može pomoći ljudima da se oslobode magle i zaborava, barem na neki period.

Sada je najbolji trenutak

Iako se tokom detinjstva razvoj najprogresivnije odvija, a naročito u periodu od 0 do 3 godine, kada se mozak bebe najbrže razvija, važno je ne zaboraviti da se razvijamo tokom čitavog života. Pod uticajem iskustva, truda i rada na sebi u našem mozgu se stvaraju novi tragovi koji doprinose promeni moždane strukture. Na taj način razvijamo nova ponašanja, navike, konstruktivne misli i emocije. Stoga nam ostaje da razmislimo, šta je ono u čemu uživamo? Koja muzika nas smiruje, opušta, a koja pokreće? Možda je baš sada pogodna prilika da sebe bolje upoznamo i da deci pružimo priliku da se sprijatelje sa muzikom i svim njenim moćima.

Jer, kao što kaže Hose Antonio Abreu (osnivač El Sisteme): “Jedno od najsvetijih čovekovih prava, jeste pravo na umetnost”.

Katarina Praizović, psiholog i muzički saradnik

 

Korišćena literatura:

Bunt, L., & Stige, B. (2014). Music therapy: An art beyond words. Routledge.

Habibi, A., Damasio, A., Ilari, B., Elliott Sachs, M., & Damasio, H. (2018). Music training and child development: a review of recent findings from a longitudinal study. Annals of the New York Academy of Sciences1423(1), 73-81.

Hallam, S. (2010). The power of music: Its impact on the intellectual, social and personal development of children and young people. International Journal of Music Education28(3), 269-289.

Jaschke, A. C., Honing, H., & Scherder, E. J. (2018). Longitudinal analysis of music education on executive functions in primary school children. Frontiers in neuroscience12, 103.

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *